A D I Y A M A N
ADIYAMAN ŞEHRİNE HOŞGELDİNİZ.
GENEL BİLGİLER
Yüzölçümü: 7.614 km²
Nüfus: 513.131 (1990)
İl Trafik No: 02
Adıyaman, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin batısında yer alan, tarih sahnesindeki yeri ilk insanlara dek uzanan, pek çok değişik kültüre merkezlik etmiş olan bir kültür ve turizm kentidir.
Dünyanın en eski yerleşim yerlerinden biri olan Adıyaman toprakları üzerinde, insanlık tarihinin bütün evrelerine dair bulgular elde edilmiştir.
Adıyaman, dünyanın 8. harikası olarak anılan Nemrut Dağı eserleri, Kommagene uygarlığının kalıntıları, dünyanın 4. büyük barajı olan Atatürk Barajı,Çamgazi barajı, kış kampı organizasyonu, dünya birinciliğine sahip halk oyunları ile öne çıkan bir kenttir.
Adıyaman sohbet muhabbet sitesi
İLÇELER:
Adıyaman (merkez), Besni, Çelikhan, Gerger, Gölbaşı, Kâhta, Samsat, Sincik, Tut.
Besni: Adıyaman'ın batı kesiminde yer alan Besni en eski yerleşim yerlerinden
biridir. Önemli tarihi kalıntıları arasında Besni ilçesine 15 km. uzaklıktaki
Sofraz Tümülüsü, 33 km uzaklıktaki Sesönk (Dikilitaş) sayılabilir. Besni
İlçesinin 6 km. kuzeydoğusunda yeralan Besni İçmesinin suyu böbrek taşlarına,
kronik kabızlık, bağırsak ve mide iltihaplarında faydalıdır.
Çelikhan: Adıyaman'ın kuzeyinde yeralan ilçenin Korucak köyünde bulunan içme
suyu birçok hastalığa deva olup, şifalı bir su olarak her yıl birçok kişi
gelmektedir.
Gerger: Adıyaman'ın 100 km kuzeydoğusunda yeralan Gerger ilçesi, İ.Ö. II.
yüzyılda Kommageneliler'in atası olan Arsames tarafından kurulan Gerger Kalesi
ile anılmaktadır.
Kahta: İlin 34 km. doğusunda yer alan doğu ve güneydoğu sınırları boyunca Fırat
nehri uzanır. İlin en büyük ilçesi olan Kahta, Nemrut Dağı Tümülüsü ve Tanrı
heykelleri ile yaratıcısı Kommagene Uygarlığı eserlerinin büyük bölümünü ilçe
sınırlarında barındırır. Her yıl binlerce yerli ve yabancı turist tarafından
ziyaret edilen Nemrut Dağı'na gelenlerin durak ve konaklama noktasıdır.
Samsat: Üç tarafı Atatürk Barajı gölü sularıyla çevrili bir yarım ada şeklindeki
Samsat Adıyaman'a 47 km uzaklıktadır. Yapılan arkeoloji araştırma ve kazılarda
eski Samsat ve civarında tarihi saraylar, Su kemerleri, Kaleler ve kıymetli
eşyalar bulunmuştur.
NASIL GİDİLİR?
Karayolu: Adıyaman'a karayolu ile Gaziantep, Şanlıurfa, Malatya, Kahramanmaraş
ve Diyarbakır olmak üzere beş güzergahtan gidilir. Adıyaman'ın Gölbaşı ilçesi
tam bir kavşak yeri olup, Malatya Kahramanmaraş - Gaziantep karayolu ulaşımı
Gölbaşı üzerinden sağlanır.
Otogar Tel : (+90-416) 216 35 35
Demiryolu: Demiryolu ulaşımı da Gölbaşı ilçesinden yapılmakta olup, Malatya -
Fevzi Paşa demiryolu bu İlçeden geçmektedir.
İstasyon Tel : (+90-416) 781 60 80
Havayolu: Adıyaman Havalimanından tarifeli uçak seferleri bulunmaktadır.
Hava Limanı : (+90-416) 244 20 02
Baraj Ulaşımı: Adıyaman'dan geçen, Şanlıurfa, Diyarbakır dahil Güneydoğu
illerini birbirine bağlayan karayolu, Gerger İlçesine bağlı Güzelsu köyündeki
feribot seferleri ile Şanlıurfa ve Siverek İlçesi'ne bağlanır.
GEZİLECEK YERLER
Nemrut Dağı
Doğu ve Batı Medeniyetlerinin, 2150 m. yükseklikte muhteşem bir piramitteki
kesişme noktası, Dünyanın sekizinci harikası Nemrut, Yüksekliği on metreyi bulan
büyüleyici heykelleri, metrelerce uzunluktaki kitabeleriyle, UNESCO Dünya Kültür
Mirasında yer almaktadır.
Nemrut Dağı, üzerinde barındırdığı dev heykellerin ve anıt mezarın yanı sıra,
dünyanın en muhteşem gündoğumu ve gün batışının seyredilebildiği yer olmasıyla
da ilgi çekmektedir. Her yıl binlerce insan gündoğumu ve gün batışını seyretmek
için Nemrut Dağına gelmektedir.
UNESCO tarafından Dünya Kültür Mirası olarak ilan edilen Nemrut Dağı,
çevresindeki Kommagene Uygarlığı eserleri ile birlikte ülkenin önemli Milli
Parklarından biridir. Nemrut Dağındaki dev heykeller ve tümülüs, Arsameia (Eski
Kale), Yeni Kale, Karakuş Tepesi ve Cendere Köprüsü Milli Park sınırları
içerisinde yer alıyor.
Anıtlar
Karakuş Tümülüsü (Kadınlar Anıt Mezarı) Milli Parkın güneybatısında
Adıyaman-Kahta girişinde bulunan, Kommagene Kralı II. Mithridates tarafından
annesi İsas adına yaptırılan anıt mezar, sütun üzerindeki kartaldan dolayı
Karakuş Tümülüsü olarak anılmaktadır. Doğu, batı ve güney yönlerde dörder sütun
varken günümüze doğuda iki, batıda ve güneyde birer sütun kalmıştır. Doğu sütun
üstünde aslan ve kartal heykel kalıntıları, batıdaki sütunun üstünde tokalaşma
steli, yerde aslan heykel parçası vardır. Nemrut Dağı giriş noktası olarak
belirlenen Karakuş Tümülüsü, Milli Park içersindedir.
Sofraz Tümülüsü İl merkezine 45 km., Besni ilçesine 15 km. uzaklıkta, Üçgöz
(Sofraz) köyündedir. 15 m. Yüksekliğinde olan mezarın üzeri kırma taş ve molozla
örtülüdür.
Sesönk (Dikilitaş) Besni ilçesinin 33 km. güneydoğusunda, Kızıldağ üzerinde
Kommagene Kralı II. Mithridates tarafından inşa edilen anıt mezar, her biri
yaklaşık 10 metre yükseklikte üç çift sütunla çevrelenmiştir. Sütunları üzerinde
kadın, erkek ve aslan kabartmaları bulunmaktadır.
Karadağ Tümülüsü Adıyaman'a 5 km. mesafede, Karadağ eteğindedir, 2 bölümden
oluşan bir kaya mezarı vardır.
Beştepeler Adıyaman'a 25 km. mesafedeki Ilıcak Köyü sınırları içindedir. Yığma
taşlardan yapılmış 6 adet tümülüs mezar bulunmaktadır. Mezarların, Kommagene
Kraliyet ailesine ait soylu kişiler için yapıldığı tahmin edilmektedir.
Malpınarı Kaya Yazıtı Adıyaman'a yaklaşık 35 km. uzaklıkta Malpınar mezrasında
doğal kaya üzerine oyulmuş Hiyeroglif bir kitabe ve kayalara yapılmış yerleşim
birimleri Geç Hitit dönemine aittir.
Köprüler
Cendere Köprüsü Adıyaman'a 55 km. uzaklıkta ve Karakuş tümülüsünün
kuzeydoğusundadır. Kahta çayının en çok daraldığı kesimde iki ana kaya üzerinde
92 iri kesme taştan yapılan bir büyük kemer ve doğu tarafındaki küçük bir tali
kemerden oluşur.
Köprü, depreme karşı korunacak şekilde, sütunlara köprüye esneklik payı
verilerek inşa edilmiştir. Köprünün hemen alt tarafında bulunan
Kommageneliler'in Antiochos Theos döneminde inşa ettiği 5 kemerli diğer bir
köprü, Romalılar tarafından yıkılmıştır.
Göksu - Kızılin Köprüsü Gümüşkaya köyü ile Ağcin köyü arasında Göksu çayının
daraldığı bir noktada kaya zemin üzerinde kurulan köprü Roma dönemine aittir.
Orta kemerin dışında genel olarak sağlam durumdadır.
Altınlı Köprü Köprünün büyük bir kemeri ve kademeli olarak küçülen üç kemeri
daha vardır. Köprü taşları harç kullanılmadan sıkıştırma (Cendere) stiliyle
yapılmıştır.
Kaya Mezarı ve Mağaralar
Haydaran Kaya Mezarları Adıyaman'ın 17 km. kuzeyinde Taşgedik Köyü sınırları
içinde yer alır. Kaya mezarlar ve Güneş Tanrısı Hellias ile Kral Antiochos'un
tokalaşma kabartmaları vardır.
Turuş Kaya Mezarları Adıyaman il merkezine 40 km. uzaklıkta ve
Adıyaman-Şanlıurfa karayolunun 1 km. batısında yer alan Turuş Kaya Mezarları
Roma Dönemine aittir. Mezarlar zeminden aşağıya doğru ana kaya oyularak
yapıldığından mezarların girişine aşağıya doğru inen 10-13 basamaktan sonra
ulaşılır. Bazılarının duvar ve kapı girişlerinde çeşitli figürlerde kabartmalar
bulunmaktadır.
Dolmenler Dikilitaşın kuzeyindeki kayalık alanlarda, Aşağı hozişi köyü
yakınlarında dolmen tipi mezarlar bulunmaktadır. Sala benzeyen iki büyük kayanın
birbirine çatılması ile yapılan bu mezarların Taş Devri insanlarından kaldığı
tahmin edilmektedir.
Zey Adıyaman'a 7 km. mesafede, Zey Köyü yakınında, erken dönem Hıristiyanların
yaşadığı yerleşim birimleri bulunmaktadır. Köyde ayrıca Şeyh Abdurrahman
Erzincani'ye ait bir türbe ve cami yer alır.
Göksu Mağaraları Göksu ırmağı boyunca yer alan 40 - 50 m. yükseklikteki sarp
kayalıklar üzerinde doğal mağaralar bulunmaktadır. Besni tarafında Kızılin ve
Sarıkaya Köyleri ile Adıyaman tarafında Gümüş Kaya ve Mal Pınarı civarında
yoğunlaşmıştır.
Palanlı Mağarası Adıyaman'ın 10 km. kuzeyinde Adıyaman - Çelikhan - Malatya
karayolunun üzerinde Palanlı köyünde yer almaktadır. M.Ö. 40.000 yıllarında
kullanılmış doğal bir mağaradır. Duvarında bulunan ve halen fark edilen geyik
figürü yalın kontur çizgilerle oluşturulmuştur. Mağaranın yer aldığı derin vadi
ise ender bulunur bir doğa parçasıdır.
Kitap Mağarası Kayaların oyulmasıyla oluşturulmuş (demir Kale 1) adıyla anılan,
ikişer katlı erken dönem Hıristiyanların yaşadığı yerleşim birimleri
bulunmaktadır. Mağaralara İndere köyü (Zey) içinden yaya olarak gidilmektedir.
Gümüşkaya (Palaş) Mağaraları Adıyaman ilinin 40 km. güneybatısında Göksu nehri
kenarında aynı adla anılan köyün batısında kayalardan oyma tünel şeklinde
birbirleri ile bağlantılı çok sayıda mağaralar yer almaktadır. Tarihte konut
olarak kullanılan bu mağaraların M.Ö. 150 yılında yapıldığı tahmin edilmektedir.
Camiler ve Kiliseler
Ulu Cami, Çarşı Cami, Kab Cami, Musalla Cami, St. Paul Kilisesi en
önemlileridir.
Adıyaman Camileri
Nemrut (Kahta)
Adıyaman'ın 103 km doğusundadır. Tümülüs ana kaya üzerine kırma taşların
yığılmasıyla oluşturulmuştur. Tümülüsün doğu, batı ve kuzeyinde ana kaya
düzleştirilerek teraslar düzenlenmiş, doğu ve batı teraslarda tanrı heykel ve
kabartmaları yapılmıştır.
Arsemia (Kahta)
Adıyaman'a 63 km uzaklıkta olup, Kahta çayının doğusundadır. Güneyindeki tören
yolunda Mitras'ın kabartma steli, ayin platformu üzerinde Antiochos-Heracles
tokalaşma steli ve bunun önünde döneminin Anadolu'da bilinen en büyük kitabesi
vardır.
İçmeceler
Çelikhan İçmesi Çelikhan İlçesi'nin 23 km. kuzeydoğusundadır. İçmerenin suyu
mide, bağırsak, karaciğer, safra kesesi, hastalıklarıyla böbrek taşı ve
şişmanlıkta kullanılması büyük ölçüde faydalıdır.
Besni İçmesi Besni İlçesinin 6 km. kuzeydoğusundadır. Bu içmenin suyu böbrek
taşlarına, kronik kabızlık, bağırsak ve mide iltihaplarında faydalıdır.
Kotur İçmesi Adıyaman'a 25 km. uzaklıkta ve kuzeybatısındadır. Akçalı köyüne 5
km. mesafede şifalı bir soğuk su içmesidir. Bu su bazı mide ve bağırsak
hastalıklarına iyi gelmektedir.
Milli Parklar
Nemrut Dağı Milli Parkı
Atatürk Barajı ve GAP
Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP), ülkemizin Güneydoğu Anadolu Bölgesindeki 9 ilde
(Adıyaman, Batman, Diyarbakır, Gaziantep, Kilis, Mardin, Siirt, Şanlıurfa ve
Şırnak) uygulanmakta olan çok sektörlü entegre bir bölgesel kalkınma projesidir.
Başlangıçta su ve toprak kaynaklarının geliştirilmesine dayalı olarak tasarlanan
proje, 1989 yılında GAP Mastır Planının hazırlanması ile çok sektörlü ve entegre
bir bölgesel kalkınma projesine dönüştürülmüştür. Projenin en önemli ayağı olan
Atatürk Barajı Türkiye'nin en büyük, dünyanın 8. büyük barajıdır. Adıyaman ve
Şanlıurfa il sınırları içerisinde yer alan Atatürk barajı ile yıllarca kurak
olan bu topraklara adeta can gelmiş, bölgenin ekonomisi hızla gelişmiştir.
Diğer taraftan, yöre halkı tarafından "deniz" olarak nitelendirilen Baraj Gölü,
bölge turizmine büyük ölçüde çeşitlilik sağlamıştır. Göl üzerinde balıkçılık ve
su sporları yapılmaktadır.
Müzeler ve Örenyerleri
Müzeler
Adıyaman Müzesi
Adres: Atatürk Cad. Adıyaman
Tel: (416) 216 29 29
Faks: (416) 216 98 98
Örenyerleri
Nemrutdağı Örenyeri - Kahda/Karadut
Aresemeia Örenyeri - Kahda/Kocahisar
Eski Besnil - Eski Beni/Merkez
Pirin Örenyeri - Adıyaman/Merkez
Arsameia Ören Yeri (Nymphaios Arsameia'sı): Kral I. Antiochos kitabelerinde söz
edildiğine göre, Arsameia İ.Ö. 2. Yüzyılın başlarında Kommagene'lerin atası
Arsemez tarafından Kahta çayının doğusunda Eski Kahta kalesinin karşısında
kurulmuş Krallığın yazlık başkenti ve idare merkezidir.
Güneydeki tören yolunda Mitras'ın kabartma steli, ayin platformu üzerinde
Antiochos-Herakles tokalaşma steli ve bunun önünde Anadolu'nun bilinen en büyük
Grekçe yazıtı, yazıtın bulunduğu yerden başlayan 158 m. derine inen bir tünel
ile yazıtın batısında benzer bir kaya dehlizi bulunmaktadır. Tepe üzerindeki
platformda Mithridathes Callinichos'un mezar tapınağı ve sarayı yer almaktadır.
Arsameia ören yeri, Adıyaman'a 60 km. uzaklıktadır.
Yeni Kale: Adıyaman'a 60 km. uzaklıkta Kocahisar köyü yakınındadır.
Kommagene'ler tarafından inşa edilen Yeni Kale, karşısındaki Arsemeia ile
birlikte kullanılmıştır. Romalılar ve ardından Memluklular tarafından restore
edilen Kale en son 1970'lerde kısmen onarılmıştır. Kale içinde çarşı, cami,
zindan, su yolları, güvercinlik kalıntıları ve kitabeler bulunmaktadır. Kale'den
Nymphois'e inen su yolu bir tünelle Arsameia'ya başlanmıştır. 80 metreyi bulan
bu yolla halen suya ulaşmak mümkündür.
Derik Kalesi: Cendere Köprüsünden sonra Sincik yolu üzerindeki Datgeli köyünün
yakınlarındaki 1400 m. rakımda bulunan tepenin üzerine kurulmuştur. M.S.
70'lerde Romalılar tarafından inşa edildiği ve 300'lere kullanıldığı tahmin
edilen, içerisinde büyük bir tapınak bulunan bölgenin kutsal alanı kabul edilen
kalenin hemen yakınında Kommagene döneminde inşa edilen Temenos kalıntıları
bulunmaktadır.
Gerger Kalesi (Fırat Arsameia'sı): Adıyaman'ın Kahta İlçesine 85 km. uzaklıkta
bulunan, tarihi Geç Hitit dönemine dayanan kale, Fırat nehrinin batı yakasında
yer almaktadır. M.Ö. II. yüzyılda Kommageneliler'in atası olan Arsames
tarafından kurulmuştur. Sarp kayalar üzerine, Aşağı ve Yukarı Kale olmak üzere
iki bölümde inşa edilen Gerger Kalesi'nin batı surlarında Kral Samos'a ait bir
kabartma bulunmaktadır. İslami dönemde de kullanılan kale içerisinde cami,
dükkanlar ve su sarnıçları bulunmaktadır.
Perre Antik Kenti: Adıyaman kent merkezine 5 km. uzaklıkta, Kuyucak köyü yolu
üzerindeki Pirin köyündeki kalıntılar 200 civarındaki kaya mezarı ve yerleşim
yerine sahiptir. Antik çağdan kalan bu nekropol ve çevresi Kommageneliler
döneminde önemli bir yerleşim merkezi olmakla birlikte, asıl Romalılar döneminde
gelişmiş bir kenttir. Girişleri kabartmalarla süslenmiş birbirine geçişli
içerisinde lahitler yerleştirilmiş kayaların içine oyulmuş mezar odaları
şeklinde kalıntılardır.
COĞRAFYA
Adıyaman'ın Kuzey kesimi torosların uzantısı olan Malatya dağları ile
çevrilidir. Çelikhan, Gerger ve Tut ilçelerinin arazilerinin çoğu dağlıktır.
İlin belli başlı dağları; Güneye inildikçe ova nitelikli araziler başlar.
Şanlıurfa ve Diyarbakır ile il sınırı oluşturan Fırat Nehri ilin can damarıdır.
Gölbaşı, İnekli, Azaplı Abdulharap Gölleri Adıyaman'ın doğal gölleridir. Atatürk
Barajının yapılması ile meydana gelen Atatürk Barajı gölü, Adıyaman için adeta
deniz niteliğindedir.
Adıyaman karasal bir iklime sahip olduğundan yazları sıcak ve kurak, kışları
yağışlı ve soğuk geçmektedir.
TARİHÇE
Adıyaman yöresinde Hititliler, Asurlular, Hurriler, Frigler, Persler,
Makedonlar, Kommageneliler, Romalılar ve Bizanslılar yaşamıştır. Şehri 8.
yüzyılda Emevi komutanlarından Masur İbni Caneve kurmuştur. Daha sonra
Abbasiler, Eyyübiler, Selçuklular, Memlüklular ve Osmanlı egemenliğine
girmiştir.1923 yılında Malatya iline bağlı ilçe olan Adıyaman 1954 yılında il
olmuştur.
NE YENİR?
Çiğ köfte, İçli Köfte, Basalla (ekşili köfte), Cılbır, Mercimekli Köfte, Pestil,
Yapıştırma ve Hıtap, Adıyaman'ın ünlü yemek türlerinden bazılarıdır. İl
merkezinde yöresel yemeklerin bulunduğu lokantalar mevcuttur. Kahta ilçesindeki
Baraj Gölü kıyısında balık yenebilir. Nemrut Dağı yolu üzerindeki konaklama ve
kafeteryalarda yeme-içme olanağı mevcuttur.
Adıyaman'dan yemek tarifleri
Adıyaman Tavası
Malzemeler :
1.5 kg. koyun eti kuşbaşı
250 gr. çekilmiş kuyruk yağı
5 kg. domates
1.5 kg. patlıcan
250 gr. yeşil biber
100 gr. sarımsak
Yeteri kadar tuz
Hazırlanışı: Domates ve patlıcanların kabuğu soyulur ve kuşbaşı doğranır. Tavaya
doğranmış et konur, soyulmuş sarımsak etin üzerine serpilir, üzerine yeşil biber
ve kuyruk yağı dizilir ve üzerine doğranmış patlıcanlar yerleştirilir, en üste
domatesler konur ve fırına verilir. Piştikten sonra servis yapılır.
Karıştırmalı Adıyaman Pilavı
Malzemeler :
1.5 kg. bulgur
500 gr. tereyağı
2 kg. doğranmış et (kavurma et)
100 gr. Salça
100 gr. Pul biber
50 gr. baharat
yeteri kadar tuz
Hazırlanışı: Et kavrulur, bir tencereye alınarak üzerine salça dökülür, biber ve
baharat üzerine 1.5 litre su ilave edilir. Kaynadıktan sonra bulgur eklenerek
bir miktar kaynatılıp suyu çekildikten sonra servis yapılır.
Burma Tatlısı
Malzemeler:
1 kg. baklava unu
750 gr. Antep fıstığı
500 gr. tereyağı
35 gr. nişasta
3 kg. şeker
Hazırlanışı: Un hamur yapılıp 25 yumak halinde ayrılır, yumaklar yufka şeklinde
açılır. Yufkalar tepsiye her yufka arasına fıstık serpilerek yerleştirilir.
Tepside dilimlenir, üzerine yağ dökülerek fırına konur. Piştikten sonra üzerine
şerbeti dökülür. Servis yapılır.
NE ALINIR?
Adıyaman'ın kent merkezinde bulunan tarihi çarşı Oturakçı Pazarı'nda yöreye özgü
halı, kilim, cicim, heybe gibi el sanatları ürünleri ile turistik eşyalar
bulunabilir. Nemrut'taki turistik tesislerde satılan Nemrut heykelleri,
hediyelik olarak alınabilecek eşyalardır. Yine bu tesislerde, yörenin tarihinin
anlatıldığı çeşitli dillerdeki Nemrut rehber kitapları bulunabilir.
LİNKLER
Adıyaman Valiliği http://www.adiyaman.gov.tr/valilik/valilik_giris.html
YAPMADAN DÖNME
Nemrut Dağı'nı görmeden, güneşin doğuşunu ve batışını izlemeden,
Kommagene Uygarlığı eserlerini görmeden,
Atatürk Barajı Kahta Sahilindeki lokantalardan balık yemeden,
Adıyaman Müzesini gezmeden,
Yörede dokunan halı, kilim, cicim ve heybe ve Nemrut heykelleri almadan
...Dönmeyin.
