Hindistan’ın Dekken
bölgesinde kurulan Müslüman-Türk Hanedanlığı.
Tuğluk-Türk
sultanlarından Muhammed bin Tuğluk zamanında çıkan iç karışıklıklarda, Alaeddin Hasan Behmen Şah, Dekken bölgesinde bağımsızlığını ilan etti
ve Gülberge şehrini payitaht (başkent) yaptı. Elinde bulunan toprakları; Gülberge, Devletabad, Elliçpur ve Birdar olmak üzere dört vilayete
böldü. Bağımsızlığını ilan etmesine yardımcı olan beyleri, bu
vilayetlere vali tayin etti.
Alaeddin Hasan’ın
saltanatı, kurduğu düzeni kabul ettirmek için özellikle Hindulara
karşı yapmak mecburiyetinde kaldığı seferlerle geçti. Devleti,
Mısır’daki halife tarafından tanındı. 1358 senesinde, Gucerat’a karşı
yaptığı seferde hastalanıp vefat etti. Yerine oğlu Muhammed geçti.
Muhammed Şahın ilk işi, devlet ve ordu teşkilatını kurmak oldu.
Muhammed Şahın
bastırdığı para, Hindu devletininkinden daha halis idi. Hindu Varangel
ve Viceyanagar racaları, Behmeni topraklarında bulunan Hindu
sarraflarla anlaşarak ele geçirdikleri paraları eritip,
kendilerininkine çevirdiler. Bastırdığı paraların üzerindeki Kelime-i şehadetin yerine put konmasına kızan Muhammed Şah, Viceyanagar ve
Varangel racalarının topraklarına sefer düzenledi ve bu işe vasıta
olan Hindu sarrafları idam ettirdi. Viceyanagar racasının ordusu
dağıtıldı.
Sultan Muhammed’in
1377’de vefatından sonra yerine geçen oğlu Mücahid de, saltanatını
Hindularla mücadeleyle geçirdi. Yerine geçen amcası Davud Şahın kısa
süren saltanatından sonra, tahta Alaeddin Hasan'ın torunu İkinci
Muhammed Şah geçti. Dekken'de İslamiyet, bunun zamanında yerleşti. Sulh
ve sükun içinde geçen İkinci Muhammed döneminden sonra tahta çıkan Gıyaseddin ve Şemseddin şahların kısa süren devirleri, karışıklık
içinde geçti. Sultan Taceddin Firuz’un hakimiyeti ele geçirmesi ile
birlik sağlandı (1397). Viceyanagar ve Kerla racaları ile başarılı
savaşlar yapıldı (1398). Yapılan antlaşma neticesinde Hindular, uzun
zaman Behmenilere saldıramadılar. Ancak Gücerat ve Malva
sultanlıklarının Behmenilere karşı düşmanca tavırlarından cesaret
alarak, Behmeni topraklarına girdiler. Sultan Firuz Telingana,
Hindularına karşı düzenlediği başarısız seferin akabinde hastalandı ve
kardeşi Ahmed Şah sultan oldu (1422). Ahmed Şah, Telingana Devletini
tamamen ortadan kaldırdı (1424). Gücerat ve Malva sultanlarına karşı
başarılı seferler yaptı. Ölünce yerine Sultan Alaeddin İkinci Ahmed
geçti (1436). Bundan sonra Behmeniler Devleti, iç karışıklıklar ve
mücadelelere sahne oldu. Hümayun Şah ve Nizam Şah devirlerinde de bu
karışıklıklar devam etti.
1461’de çocuk yaşta
bulunan Muhammed Şahın tahta geçmesinden sonra, Melik Şah, Türk ve Mahmud Kavan gibi güçlü emirler, idareyi ele geçirdiler. Bu güçlü
komutanlar sayesinde, komşu devletlerin saldırıları durdurulup,
ticaret ve hac gemilerine musallat olan korsanlara karşı başarılı
seferler düzenlendi. Dekken’in batı kıyılarındaki Vişalgarh Kalesi ve
Goa Limanı ele geçirildi (1471). Bilgaum ve Bankapur racaları yenildi
(1472). Bilgaum ve Telingana bölgesi ele geçirilip, Behmeni Devleti, en
geniş sınırlarına ulaştırıldı (1478). Bu devrede,
Osmanlı Sultanı
Fatih
Sultan Mehmed Hanla elçi mübadelelerinde bulunuldu. En güçlü devrini
yaşayan devletin toprakları, kuzeyde Berar’dan güneyde Viceyanagar’a,
doğuda Bengal Körfezinden batıda Umman Denizine kadar uzanıyordu.
Devlet topraklarının büyümesi ile vilayet sayısının artması icab
ettiği görüşünde olan vezir Mahmud Kavan, vilayet sayısını dörtten
sekize çıkardı. Bundan rahatsız olan valiler, bir komplo neticesi
vezirin idamını sağladılar. Sultan Muhammed de ölüp, çocuk yaştaki oğlu Mahmud başa geçince, dört eyalet valisinin herbiri, bağımsızlıklarını
ilan ettiler. Merkezde Behmeni Hanedanı, kukla olarak devam etti ise
de, idareyi ele geçiren Kasım Bey Beridü’l-Memalik ismindeki Türk Beyi
1527’de Beridşahlar Devletini kurdu.
Behmenli Devletinde
sultanın muhafızlarına Hassa-Heyl denilirdi. Başlarında Tavaci ve
Yasavul’lar vardı. Tavacilere saray teşkilatçılığı yaptıklarından
dolayı, Bavdar da denilmekteydi. Devlet teşkilatının ana hatları,
Delhi
Sultanlığınınki gibiydi. Padişahlık alameti olarak altın para basmak
ve günde beş kere nevbet çaldırmak gibi gelenekleri, ilk defa, Sultan
Birinci Muhammed başlattı.
Behmenli sultanları ve vezirleri, ülke topraklarının çeşitli
yerlerinde; camiler, medreseler, hamamlar, hanlar ve
kervansaraylar
yaptırdılar. Gülberge’de bulunan Büyük Camiyi, Sultan Birinci Muhammed
yaptırdı.